3S İnsan Kaynakları Eğitim ve Yönetim Danışmanlığı



MOBBING HAKKINDA


 
 
 
 
MOBBİNG/BEZDİRİ/YILDIRMA HAKKINDA
 
İş yerlerinde yetki gücünü elinde tutan ya da tutanlar tarafından görece zayıf olanı yıldırma ve bezdirmeye yönelik tekrar eden psikolojik baskı ve bir tür manevi şiddet olarak tanımlanabilir. Başka bir ifadeyle sürekli hale gelmiş, güce sahip olanlar tarafından güçsüze uygulanan ve hedefinin söz konusu kişiyi “oyun dışında bırakmak, etkisiz hale getirmek olduğu duygusal tacizdir. Koçluk hizmetlerim sırasında dikkat çekecek kadar rastladığım durumlardır.Özetle:
  • Kişinin “şahsını” hedef alan,

  • Öz güvenini zayıflatan,

  • Kişiyi kendi yetersizliğine/ değersizliğine “inandırarak” kendi inisiyatifiyle “etkisiz hale gelmesini”, “çekilmesini”, “pes etmesini” sağlamayı hedefleyen bir süreçtir.

Mobbing kapsamına alınabilen uygulamalar:
  • Gerçekçi olmayan veya belirsiz iş taleplerinde bulunmak

  • Çelişkili (iptal edilen, değiştirilen, yenilenen) talimatlar vermek

  • Tekrarlanan işten çıkarma tehditleri

  • Sözle taciz etmek, sürekli hale gelen olumsuz eleştiri, küçümseme, iğnelemede bulunmak

  • Sözlü veya fiziksel tehdit etmek ve gözdağı vermek

  • Hedef kişiyle ilgili dedikodu ve asılsız bilgi yaymak

  • Şeref ve haysiyete yönelik imalı ve kinayeli sözler sarf etmek

  • Aşağılamak ve bunu diğerlerinin arasında yapmak

  • Yalnızlaştırma ve izolasyon politikası izlemek

  • Politik görüşlerinden, etnik, dini, mezhepsel inançlarından ötürü küçümsemek

  • Cinsel kimliğinden ötürü baskı altına almak

  • Dışlama davranışının bir uzantısı olarak, kişinin fiziksel ve zihinsel mevcudiyetinin yok sayılması

  • Kapasitenin üzerinde iş yüklemek/çözümsüz işler yükleyerek çözümsüzlüğü “kişinin kapasitesine” bağlamak

  • Normal iş yükü standartlarının çok daha üzerinde iş yükü ile çalışmak durumunda bırakmak, kaçınılmaz başarısızlığı “kişinin kendi başarısızlığı” olarak göstermek

  • Her türlü (engellilik, kısa boyluluk, kilolu olma vb.) fiziksel özellik ya da kişilik özelliği ile direkt ya da “şaka yollu” dalga geçilmesi, kişiyi küçük düşürmek, performans ve kapasiteye yönelik hakarete yönelik üslup ve kişiyi rencide edici şekilde “diğerleri” ile kıyaslamak

  • Kendi kapasitelerinin ve iş tanımındaki sorumluluk alanlarının çok daha altında işlere maruz bırakılarak, işlevsiz kılmak, yetki ve etki alanlarının daraltılması

  • Kişisel gelişim, kariyer yolunda ilerleme konularında aynı konumdaki diğer çalışanlara kıyasla kişiyi “dezavantajlı” durumda bırakmak

  • Kişiyi sürekli olarak eleştiriye maruz bırakmak, fikirlerinin gerekçelendirilmeden sürekli olarak çürütmek, takdir gerektiren durumları kişinin bireysel katkısından tamamen soyutlamak

  • Kişiyi bilinçli ve sürekli olarak “yalnız” bırakmak; ortamlardan izole etmek, grubun ve yapının bir parçası olarak görülmediğini açıkça göstermek; kişinin yapıya olan aidiyet hissinin kırılmasını sağlamak

Sonuçlar:
  • Stres

  • Sürekli gerilim

  • Kas ve eklem ağrıları

  • Sinirlilik

  • Endişe

  • Uykusuzluk

  • Aşırı yorgunluk, bitkinlik

  • Sürekli yorgunluk, bitkinlik

  • Ürkeklik

  • Saldırganlık

  • Duygusal güçlükler

  • Paranoya

  • Kendine güvenini kaybetme

  • Geçici depresyon

  • Kronik depresyon

  • Tükenmişlik

  • İşsiz kalma

  • İntihar eğilimi

  • Dikkat kaybı

  • Verimlilik kaybı

  • İştahını kaybetme

  • Fazla yemek yeme

Mağdurlar Mobbingi nasıl tanımlıyor?
 
  • “Kapana kısılma”
  • “Kolunun kanadının kırılması”

  • “Hapis”

  • “Cendere”

  • “Cehennem”

  • “Duygusal saldırı”

Mağdurların duyguları:
  • “Acizlik”,

  • “Çaresizlik”,

  • “Sıkışmışlık”,

  • “Haksızlık”,

  • “Eziyet”,

  • “Değersizlik” ve “yetersizlik”

Mobbing kapsamına giren pek çok davranış kimi zaman çalışan tarafından “kötü işyeri”, “kötü patron”, “cehennem” olarak yorumlanabilmektedir. Öte yandan mobbing tanımının tamamen dışında kaldığı halde, işverenin yapıcı eleştirileri, olumsuz geri bildirimi ve değerlendirmeleri ya da performans değerlendirmeleri, çalışan tarafından kavram kapsamına dahil edilme yanılgısı da suistimal konusu olmaktadır.
 
Mağdurlar, avukat ve İK uzmanları, mobbing davranışının her zaman somut tespiti ve ispatı mümkün şekilde ilerlemediğine özellikle değinmektedir. Çoğu zaman Mobbingin, ses tonu, vücut dili, jest ve mimiklerde gizli olabildiğine dikkat çekmektedir (Örneğin, alaycı ses tonu, küçümser ifade, vücut dili olarak dışlama/ dışarıda bırakma, tehditkâr ifade, el hareketleri). Bu noktada Mobbing uygulayanların kişilik özellikleri; gücü seven, iktidardan beslenen, aşırı kontrolcü, ben merkezci, empati yoksunu, farklılıklara tahammüllü olamayan, anti-demokrat, vicdan yoksunu ve duygusal olarak stabil olmayan, dengesiz olarak tanımlanmaktadır.
 
Şirket politikaları, genel yapı ve benimsenen kültür şirket ortamlarını Mobbing için besi yeri haline getiriyor. Sosyopatların astlarına zevkle uyguladığı davranışlar olduğunu özellikle vurgulamalıyım. Ast – üst ilişkisinin keskin olduğu hiyerarşik yapılar, gücün tek elde ve belli bir grupta toplandığı aile/ patron şirketleri, kapalı/ homojen ve görece geleneksel yapılarda Mobbinge daha sık rastlanıyor. Bunun yanı sıra, net iş tanımları ve performans değerlendirme sistemlerinin olmaması da Mobbingi elverişli kılan, yaşandığı takdirde de mağduru koruyamayan şirket eksiklerinin başında yer alıyor.
 
Mobbing belirtilerini belgelemek hem hukuki süreçte hak aramak hem de iş yerindeki durumu netleştirmek açısından kritik öneme sahiptir. Bu belgeler, mobbingin sistematik ve kasıtlı olduğunu göstermek için kullanılır:

1. Yazılı ve Dijital Kanıtlar
  • E-postalar ve mesajlar: Hakaret, dışlama, tehdit veya küçümseyici ifadeler içeren yazışmaları arşivleyin.

  • Performans değerlendirme raporları: Haksız yere düşük puanlar veya tutarsız geri bildirimler varsa kaydedin.

  • Uyarı yazıları: Haksız disiplin cezaları veya resmi uyarılar belge niteliği taşır.

2. Tanık Beyanları
  • Aynı ortamda bulunan iş arkadaşlarınızdan yazılı ifadeler almanız önemlidir.
  • Tanıklar, mahkemede ifade verebilir veya noter huzurunda beyan sunabilir.

3. Ses ve Görüntü Kayıtları
  • İş yerinde yapılan toplantılarda ses kaydı (yasal sınırlar içinde) veya güvenlik kameraları varsa görüntü kayıtları talep edilebilir.

  • Türkiye’de ses/görüntü kaydetmek hukuka uygun şekilde yapılmalı; değilse delil olarak kabul edilmeyebilir.

4. Sağlık Raporları ve Psikolojik Destek Belgeleri
 
  • Psikolog veya psikiyatrdan alınan yaşananlara dönük raporlar, mobbingin etkilerini belgelemek için güçlü bir araçtır.
  • Uyku bozukluğu, depresyon, anksiyete gibi tanılar varsa bunlar da destekleyici delildir.

5. Günlükler
  • Yaşadığınız olayları tarih, saat ve içerik bilgisiyle düzenli olarak not alın.

  • Bu günlük, olayların sürekliliğini ve sistematikliğini göstermek açısından çok değerlidir.

6. İş Yeri İçindeki Belgeler
  • Görev tanımınız, iş sözleşmeniz, iş yeri yönetmelikleri gibi belgelerle size verilen görevlerin dışında çalıştırıldığınızı kanıtlayabilirsiniz.

Eğer tüm çabalarınıza rağmen sonuç alamıyorsanız, niye orada olduğunuzu sorgulamanın zamanı gelmiş ve geçmektedir.

Yararlanılan kaynaklar: